فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

محورهای سیاست انگلیسی ها در بلوچستانِ دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه ولایت ایرانشهر
2 عضو هیئت علمی گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
بلوچستان در ابتدای سلطنت قاجارها، از نخستین مناطق ایران بود که سیاست انگلیسی­ها در آن به دلیل همجواری با هندوستان آغاز شد و تا پایان این دوره به روش­های گوناگونی ادامه یافت. بررسی اهداف و سیاست­های انگلیسی­ها در این بخش از ایران نشان می­دهد که اصلی‌ترین مسئله­ای که سبب تداوم اهداف استعماری آنها در بلوچستان شد، حفظ امنیت هندوستان بود و بهزعم آنها تهدیدات گوناگونی این مستعمره را بهخطر می­انداخت؛ این عوامل موجب تنظیم راهکارهای جدید در جهت حفظ امنیت هندوستان ­شد. در مقاله حاضر به این پرسش­ها پاسخ داده خواهد­ شد: مهم‌ترین محورهای سیاست­­ انگلیسی­ها در بلوچستان چه بود و شرایط و وضعیت داخلی هند، اوضاع منطقه­ای و جهانی چه تأثیراتی بر سیاست­ها و برنامه­های آنها در سرزمین­های مجاور این مستعمره گذاشت؟ برخی از عوامل که در تحلیل و پاسخ به این دو پرسش مورد بررسی قرار می‌گیرند، عبارتند از: شرایط داخلی بلوچستان، رقیبان اروپایی انگلستان، سیاست­های دولت ایران در مناطق شرقی، شورش هند، توسعه­طلبی روس­ها در آسیای مرکزی، امتداد خطوط تلگرافی و تشکیل کمیسیون تعیین حدود مرزها. بررسی زمینه­ها و عوامل تداوم و تحول سیاست انگلیسی­ها و مشخص نمودن نتایج و پیامد سیاست­های به کار گرفته­شده توسط آنها، از جمله اهداف اصلی این مقاله است. یافته­های تحقیق حاضر نشان می‌دهد که انگلیسی­ها با تعیین محورهای سیاست خود در بلوچستان و عملی‌کردن آنها و دخالت­های گسترده و اجرای یک سیاست درازمدت و دقیق توانستند به اهداف خود در این بخش از ایران دست یابند و هندوستان، مستعمرهشان را از خطرات در کمین در امان نگه دارند.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Axes of British Policy in Baluchestan during the Qajar Dynasty

نویسندگان English

Abdolvadoud Sepahi 1
Azim Sgabakhsh 2
1 Faculty Member of History, Velayat University of Iranshahr
2 Department of History, Faculty of Humanities, University of Sistan and Baluchistan, Zahedan, Iran
چکیده English

At the beginning of the Qajar dynasty, Baluchestan was one of the first regions of Iran where British policy began due to its proximity to India, and it continued in various ways until the end of this period. Examining the goals and policies of the British in this part of Iran shows that the main problem that caused their colonial goals in Baluchestan continued to maintain the security of India, and according to them, various threats put this colony at risk; these factors led to setting up new strategies to maintain the security of India. In this study, these questions will be answered: What were the most important aspects of British policies in Baluchestan, and what were the effects of the domestic conditions and situation of India, the regional and global situation on their policies and plans in the neighboring lands of this colony? Some of the factors that are examined in the analysis and answer to these two questions are the internal conditions of Baluchestan, the European rivals of England, the policies of the Iranian government in the eastern regions, the Indian rebellion, the expansionism of the Russians in Central Asia, the extension of telegraph lines and the formation of the delimitation commission. Examining the contexts and factors of the continuation and evolution of British policy and specifying the results and implications of the policies used by them are among the main goals of this study. The findings show that the British achieved their goals in this part of Iran by determining the axes of their policy in Baluchestan and implementing them and by extensive interventions and implementing a long-term and precise policy to keep their colony, India, safe from lurking dangers.

کلیدواژه‌ها English

Iran
England
Qajar
Balochistan
British policy

 

 

 
منابع و مآخذ
اسناد:
وزارت خارجه ج. ا. ایران، آرشیو اداره حفظ و نگهداری اسناد
اسناد سال 1263ق.، کارتن 5، پوشه 4، س 1 .
اسناد مکمل، سال 1270ق.  
اسناد سال 1287ق.، ک 13، پ 17.
اسناد سال 1307ق.، کارتن 20، پوشه 21، س 11.
اسناد سال 1319ق.، ک 5، پ 4، س 49.
اسناد سال 1321ق. ، ک 16، پ 16، س 80 .
اسناد سال 1324ق.، ک  13، پ 10، س 33.  
 
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران(ساکما).
 میکروفیلم شماره 295، حلقه 6، پرونده 580.
میکرو فیلم 295، حلقه 3، پرونده 35.
میکرو فیلم 295، حلقه 4، پرونده 220، ص 4.
 
کتاب‌ها:
اسپونر، 1377، "بلوچ و بلوچستان،" دانشنامه جهان اسلام، ج 4، تهران: بنیاد دایره‌المعارف اسلامی، صص 123-97.
افشار یزدی، محمود، 1358، سیاست اروپا در ایران، ترجمه: سید ضیاء­الدین دهشیری، تهران: بنیاد موقوفات دکتر افشار یزدی.
امین­الدوله، فرخ خان، 1347، مجموعه اسناد و مدارک فرخ خان امین­الدوله، به‌کوشش:کریم اصفهانیان، تهران: دانشگاه تهران.
پاتینجر، هنری، 1349، مسافرت سند و بلوچستان، ترجمه: شاهپور گودرزی، تهران: دهخدا.
حسینی، محمدحسن (معروف به آقاخان)، 1325، عبرت افزا، به‌کوشش: کوهی کرمانی، ]بی­جا[، ]بی­نا[.
رایت، دنیس، 1359،  انگلیسی­ها در میان ایرانیان، ترجمه: لطفعلی خنجی، تهران: امیرکبیر.
---------- 1364، ایرانیان در میان انگلیسی­ها، ترجمه: کریم امامی، تهران: نشر نو با همکاری انتشارات زمینه.
رایین اسماعیل ،1352، حقوق بگیران انگلیس در ایران، تهران: جاویدان .
سایکس، سرپرسی، 1336، سفرنامه سایکس یا ده هزار میل در ایران، ترجمه: حسین سعادت نوری، تهران: ابن‌سینا .
سپاهی، عبدالودود، 1385، بلوچستان در عصر قاجار، قم: گلستان معرفت.
سپهر، محمدتقی، 1385ق.، ناسخ‌التواریخ، تهران: کتابفروشی اسلامیه .
سعیدیان، غلامحسین و ساره باور، «نقش انگلیس در جدایی قسمتی از بلوچستان از ایران»، مسکویه، 1392، دوره 6، شماره 17، صص 91-36.
شهرنازدار، محسن (گردآورنده و مترجم)، 1400، اسنادی از بلوچستان در آرشیو بریتانیا، تهران: مؤسسه آبی پارسی و انتشارات پل فیروزه.
صفرزایی، عبدالله، «ماجرای قتل مستر گریوز انگلیسی در سواحل دریای عمان»، پژوهشنامه خلیج فارس،  1391، دفتر چهارم .
علوی ناهوکی، نصرت‌خاتون، «نقش انگلیس در شکل‌گیری مرزهای جنوب شرق ایران»،  پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، 1398، دوره 13، شماره 25، صص 196-179.
فوران، جان، 1378، مقاومت شکننده، ترجمه: احمد تدین، تهران: رسا .
کاظم‌زاده، فیروز، 1354، روس و انگلیس در ایران، ترجمه: منوچهر امیری، تهران: کتاب‌های جیبی.
کرزون، جورج ناتانیل، 1349، ایران و قضیه ایران، ترجمه: غلامعلی وحید‌مازندرانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
گرانت، «اولین گزارش یک انگلیسی از مکران»، ترجمه: ا. ح. هوشنگ، 1991م.، شوهاز، شماره  2 و  3 .
لوریمر، جان گوردون، 1400، بلوچستان و تاریخ مکران ایران 1600 تا 1905، ترجمه: محمد جواهر‌کلام، تهران: مؤسسه آبی پارسی و انتشارات پل فیروزه.
مجتهد‌زاده، پیروز، «نگاهی تاریخی به مرزهای شرقی ایران»، روزنامه ایران، 1377، شماره  1118، آذر ‌ماه. 
------------1387، امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران، ترجمه: حمیدرضا ملک‌محمدی نوری، تهران: شیرازه.
محمود، محمود ، 1358، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن  19، تهران: اقبال.
نوایی، عبدالحسین، 1388، تاریخ تحولات ایران در دوره صفویه، تهران: سمت.
هاپکرک، پیتر، 1379: بازی بزرگ، ترجمه: رضا کامشاد، تهران: نیلوفر.
هنت، س. اچ، [بی­تا]، جنگ ایرانیان و انگلیس در سال 1273، ترجمه: حسین سعادت نوری، تهران: شرکت سهامی چاپ.
واتسن، رابرت گرانت، 1348، تاریخ ایران در دوره قاجاریه، ترجمه: غلامعلی وحیدمازندرانی، تهران: امیرکبیر.
وزیری­کرمانی، احمدعلی ‌خان1340، تاریخ کرمان (سالاریه)، تهران: کتابخانه خاندان فرمانفرمائیان.
------------------------،1375، تاریخ کرمان، تصحیح و تحشیه: محمدابراهیم باستانی‌پاریزی، تهران: علمی .
------------------------1386، جغرافیای بلوچستان، به‌تصحیح: محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی .
 
نشریات:
حبل­المتین، 1314ق.، سال چهارم، سی‌ام ذی‌قعده/ 3 مه 1798م.
-----------1324ق.، سال سیزدهم، اول ربیع‌الثانی.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 11 دی 1402