فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

واکاوی شورش دهلی و سیاست نادر شاه افشار در قبال آن

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی گروه دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه قاره، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران - ایران
چکیده
چکیده

پس از پیروزی نادرشاه بر محمد شاه در 1151ق نادر و سپاهیانش وارد دهلی شدند. گرچه تا یک روز پس از ورود آنها اوضاع این شهر آرام می‌نمود اما در واپسین ساعات روز 11 ذیحجه ناگهان شورشی به وقوع پیوست که دامنة آن به سرعت گسترش یافت. چون تلاش‌های نادر برای آرام کردن اوضاع ناکام ماند، فرمان قتل عام شورشیان را صادر کرد. هدف از این پژوهش، بررسی این رویداد مهم است که با بهره‌گیری از منابع تاریخی و با رویکردی توصیفی- تحلیلی در صدد یافتن پاسخ برای پی بردن به عوامل شورش، سیاست نادر در مواجهه با آن و نقش دولتمردان هندی در بروز یا ممانعت از این واقعه است. یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که غافلگیر شدن نادر، عدم توانایی هیئت حاکمة دهلی در کنترل اوضاع، قاطعیت و شدت عمل نادر در مواجهه با شورشیان و بٌعد مسافت هند از ایران، از عوامل مهمی بودند که سبب صدور فرمان نادر شدند که در بحبوحة آن‌، شمار بسیاری از مردم عادی، جان خود را از دست دادند و خسارت‌های سنگین مالی و روانی بر هر دو طرف ایرانی و به‌ویژه هندی وارد آمد.

واژگان کلیدی: شورش دهلی، نادر شاه افشار ، محمد شاه ، ایران، هند.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

"Analysis of Delhi Rebellion and Nader Shah Afsharʼs Policy Regarding it"

نویسنده English

Hoda Seyed Hoseinzadeh
faculty member
چکیده English

Abstract:

After Nader Shah's victory over Muhammad Shah in 1151 AH, Nader and his troops entered Delhi. Although the situation in this city remained calm until one day after their arrival, in the last hours of the 11th of Dhuʻl-Hijjah, a rebellion suddenly broke out which quickly spread. As Nader’s efforts to calm the situation failed, ordered the massacre of the rebels. The purpose of this study is to investigate this important event using historical sources, with a descriptive-analytical approach in order to find out the factors of rebellion, Nader's policy in dealing with it, and the role of Indian statesmen in either causing or preventing this event. The findings of this research indicate that Nader's surprise, the inability of the ruling body of Delhi to control the situation, Nader's decisiveness and severity in facing rebellion, and the distance between India and Iran, were important factors that led to the issuance of the Nader 's order that. in the midst of it, many ordinary people, lost their lives, and heavy financial and psychological damages were inflicted on both Iranian and Indian sides.

Keywords: Delhi rebellion, Nader Shah Afshar, Muhammad Shah, Iran, India.

کلیدواژه‌ها English

Delhi rebellion
Nader Shah Afshar
Muhammad Shah
Iran
India

 

 

منابع و مآخذ
فارسی:
آوری، پیتر، 1388، "افشاریان"، تاریخ ایران  دوره افشار، زند و قاجار)، چاپ دوم، ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.
اسپیر، تامس جورج پرسیوال، 1387،  تاریخ هند، ترجمه: همایون صنعتی‌زاده. قم: نشر ادیان.
استرآبادی، میرزا مهدی خان، 1341، جهانگشای نادری. به اهتمام: سیّد عبدالله انوار. تهران: انجمن آثار ملی.
الهی، امیر‌سعید ،1367، "نادر در نوروز خونین دهلی"، کیهان فرهنگی، شماره 55، سال پنجم، ش 7، مهر 1367، صص 23-20.
تهرانی، محمدشفیع (وارد)، 1349،  تاریخ نادرشاهی، به اهتمام: رضا شعبانی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
حارثی بدخشی دهلوی، میرزا محمد بن رستم معتمد ‌خان بن قباد دیانت خان، 1960، تاریخ محمدی، ج 2 ، حصه 6 ، به‌تصحیح: امتیازعلی عرشی، بر اساسِ نسخه کتابخانه رامپور رضا- هندوستان.
حزین لاهیجی، 1387، تاریخ و سفرنامه، ضمیمه دیوان، به‌تصحیح بیژن ترقی، تهران: سنائی.
رضازاده شفق، 1339،  نادر شاه از نظر خاورشناسان، تهران: انجمن آثار ملی.
ریاض‌الاسلام، 1371، تاریخ روابط ایران و هند (در دوره صفویه و افشاریه)، ترجمه: محمد‌باقر آرام و عباسقلی غفاری‌فرد، تهران: امیر کبیر.
دوکلوستر، آندره، 1346،  تاریخ نادر شاه، ترجمه: محمدباقر امیر‌خانی، تبریز: سروش.
رضایی‌فر، مریم و مهری ادریسی، 1398: " تحلیلی بر لشکرکشی نادر شاه به هند با تکیه بر جهانگشای نادری"، شبه‌ قاره، ویژه‌نامه نامه فرهنگستان، ش 9، صص 208 - 197.
سر بلند ‌خان، میرزازمان منشی، 1363، روزنامه وقایع و احوال بعد از ورود نادر شاه به هندوستان، ترجمه: جیمز بیلی فریزر، تاریخ نادر شاه افشار و مختصری از تاریخ سلاطین مغول در هند، ترجمه: ابوالقاسم‌ خان ناصرالملک، تهران: پاسارگاد.
شاه‌نواز خان، صمصام‌الدوله، 1888و 1890، مآثر‌الامراء، جلد 2-1، به‌تصحیح: مولوی عبدالرحیم (جلد 1)، هند: کلکته: آسیاتیک سوسایتی بنگاله؛ به‌تصحیح: مولوی عبدالرحیم و میرزا اشرف علی (جلد 2)، کلکته: آسیاتیک سوسایتی بنگاله.
شعبانی، رضا، 1388، تاریخ ایران در عصر افشاریه، تهران: سخن.
-----------، "شورش دهلی در زمان نادر شاه"، نشریه وحید، 1349، شماره 83، صص 1400-1387.
شیر‌جو پشت، مجید علیپور و محمدحسین علیزاده، 1392: "واکاوی علل و پیامدهای حمله نادر به هندوستان"، پژوهش در تاریخ، بهار 1392، شماره 1( پیاپی 10)، صص 66-39
صنعتی‌زاده کرمانی، عبدالحسین، 1350،  نادر فاتح دهلی، چاپ سوم، تهران: ابن سینا.
طباطبایی، غلامحسین خان، 1298ق.، سیر المتأخرین، لکهنو: نول کشور.
فریزر، جیمز بیلی، 1363، تاریخ نادر شاه افشار و مختصری از تاریخ سلاطین مغول در هند، ترجمه: ابوالقاسم‌ خان ناصرالملک، تهران: پاسارگاد.
قدوسی، محمد‌حسین، 1339،  نادرنامه، تهران: انجمن آثار ملی.
قوزانلو، جمیل، 1309، جنگ ایران- هند (از جنگ‌های نادر شاه)، چاپ دوم، طهران: ]بی‌نا[.
کشمیری، عبدالکریم بن خواجه عاقبت محمود، 1970، بیان واقع، به‌تصحیح: کی- بی- نسیم، لاهور: اداره تحقیقات پاکستان دانشگاه پنجاب.
لارودی، نورالله، 1319، زندگانی نادر شاه پسر شمشیر، تهران:ایران زمین.
لکهارت، لارنس، 1331: نادر شاه، ترجم: مشفق همدانی، تهران: چاپخانه شرق.
مروی، محمد‌کاظم، 1364، عالم آرای نادری، به‌تصحیح: محمدامین ریاحی، تهران: کتابفروشی زوار.
مؤلف ناشناخته، 1356، احوال نادر شاه، به‌تصحیح، تحشیه و تعلیقات: رضا شعبانی (با عنوان: حدیث نادرشاهی)، تهران: دانشگاه ملی ایران.
مؤلف ناشناخته، 1356، حادثه نادرشاهی، به‌تصحیح، تحشیه و تعلیقات: رضا شعبانی، (با عنوان: حدیث نادرشاهی)، تهران: دانشگاه ملی ایران.
مؤلف ناشناخته، 1990، واقعه خرابی دهلی در عهد محمد ‌شاه از ورود نادر شاه والی ایران، با مقدمه و ترتیب: شریف‌حسین قاسمی، دهلی: انجمن فارسی دهلی.
 مینورسکی، و. ، 1356، تاریخچه نادر شاه، چاپ دوم، ترجمه: رشیدیاسمی، تهران: امیرکبیر.
نوائی، عبدالحسین، 1368، نادر شاه و بازماندگانش، همراه با نامه‌های سلطنتی و اسناد سیاسی و اداری، تهران: زرین.
هدایت، رضا قلیخان، 1339، تاریخ روضه‌الصفای ناصری، تهران: کتابخانه خیام.
هوشنگ‌مهدوی، عبدالرضا، 1387، تاریخ روابط خارجی ایران: از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی (1945-1500)، چ 13، تهران: امیر‌کبیر.
 
 
لاتین:
Cheema, G. S, 2002, The Forgotten Mughals, A History of the Later Emperors of the House of Babar(1707-1857), Delhi: Manohar.
Haig, Wolseley, 1937, " Muhammad Shah", The Cambridge history of India. Vol. 4. Cambridge: Cambridge university  press, pp. 341- 375.
Irvine, William, 1989, Later Mughals, New Delhi: New Taj office Publisher& Distributo.
 Mahajan, A. D, 2005, History Of Medieval India, New Delhi: S.Chand & Company LTD. 
Mehta, J.L, 1984, Advanced Study in the History of Medieval India, The Mughal Empire ( Vol. II: 1526-1707),Second Revised Edition, New Delhi: Sterling Publishers Private Limited.
Smith, A, 1961, The Oxford history of India,third edition by Percival Spear, reprinted( with correction), Oxford: Oxford university press.
دوره 25، شماره 99
تابستان 1403
صفحه 81-104

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 19 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404