فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

ارتباطات تاریخی و فرهنگی ایران و شبه جزیره ایبری و تأثیر آن بر مطالعات ایرانشناسی در کشور پرتغال

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر روابط بین الملل و سفیر سابق ایران در پرتغال، تهران- ایران
چکیده
ایرانشناسی به مفهوم مطالعات مرتبط با فرهنگ و تاریخ سرزمین ایران و ایرانیان، عنصری برجسته برای تصویرسازی مثبت از یک کشور صاحب فرهنگ و تمدن مانند ایران در عرصه بینالمللی است. به همین دلیل، بین ایرانشناسی و سیاست خارجی رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. در ارتباط با کانون‌های مطالعات معاصر ایرانشناسی، باید اذعان کرد که اروپا یکی از حوزههای مهم در ۲۰۰ سال گذشته است. در این رابطه، مراکز اصلی ایرانشناسی را میتوان در روسیه، انگلستان، فرانسه، آلمان، هلند، دانمارک و اتریش متمرکز دانست. در این مقاله، ارتباطات فرهنگی و تمدنی ایران و شبهجزیره ایبری با تأکید بر وضعیت ایرانشناسی در کشور پرتغال بررسی می‌شود. موضوع اصلی پژوهش، مناسبات بین ایران و شبهجزیره ایبری یا ایبریا است. سؤال اصلی این است که چگونه و از چه زمانی آثار فرهنگ و تمدن ایرانی و در ادامه‌اش مطالعات مستقل ایرانشناسی وارد این منطقه به ویژه کشور پرتغال شده است؟ بر اساس یافته های پژوهش علیرغم سوابق طولانی ارتباطات تاریخی و فرهنگی، مطالعات ایران و ایرانشناسی مانند دیگر بخشهای اروپا در دو کشور شبهجزیره ایبری رشد چندانی نداشته است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است و داده‌ها با رجوع به منابع کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی و تجربیات میدانی گردآوری شده‌اند.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Historical and Cultural Ties between Iran and the Iberian Peninsula and Its Impact on Iranology Studies in Portugal

نویسنده English

Morteza Damanpak Jami
Research Deputy of the Center for International Research and Education
چکیده English

Iranology, which refers to the studies related to the culture and history of the land of Iran and its people, is a significant element for the positive portrayal of a country with a rich culture and civilization like Iran in the international arena. For this reason, there is a direct relationship between Iranology and foreign policy. Regarding the centers of contemporary Iranology studies, it must be acknowledged that Europe has been one of the important regions over the past 200 years. In this context, the main centers of Iranology are concentrated in Russia, England, France, Germany, the Netherlands, Denmark, and Austria. This article examines the cultural and civilizational connections between Iran and the Iberian Peninsula, with an emphasis on the status of Iranology in Portugal. The primary subject of the research is the relations between Iran and the Iberian Peninsula, or Iberia. The main question is how and when the impacts of Iranian culture and civilization, along with independent studies of Iranology, entered this region, particularly Portugal. According to the research findings, despite the long history of historical and cultural connections, studies of Iran and Iranology have not significantly developed in the two countries of the Iberian Peninsula, unlike in other parts of Europe. The research method is descriptive-analytical, and the data are collected through library sources, historical documents, and field experiences.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Iberian Peninsula
Portugal
historical and cultural connections
Iranology studies

 

 

منابع و مآخذ
اسناد:
آرشیو اداره حفظ و نگهداری اسناد وزارت امور خارجه ایران
سند شماره 8- پرونده 3- کارتن 4- سال 1326ش.
سند شماره 36- پرونده 3- کارتن 59- سال 1330ش.
 
آرشیو اسناد دیپلماتیک پرتغال
Archivo Diplomatic De Portugal, 1945, Referência: PT/AHD/3/MNE-SE-DNPEC /DGNPE-DSMOM/002/000001. Localizao e Cota: Sala 16, Armario: A06 Prateleira: P02 Número: 88513.
Telegrama recebido pelo Ministério dos Negócios Estrangeiros de Portugal da Legação de Portugal em Paris, datado de 31 de Outubro de 1946, transmitindo a comunicação oficial da Legação Iraniana em Paris, anunciando a elevação de categoria para Embaixada, e nomeação do então Ministro para Embaixador (Não-Residente) em Portugal, Data: 1 Novembro 1946, Documento: 6533 / 648. Título: Processo: 33,173 Questões políticas gerais / Política interna e externa do Irão (2140) (1948). Referência: PT/AHD/3/MNE-SE-DNPEC/DGNPAI-RNP/028/000002.
 
فارسی:
کتاب‌ها
اسماعیل‌پور، اکبر، "پیشینه آشنایی و تأثیرات متقابل ایران و اسپانیا"،  فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 1384، شماره ۲۵-۲۴، پائیز و زمستان، صص ۶۸-۴۳.
بهرام‌نژاد، محسن و عبدالله متولی، "واکاوی فعالیت تبشیری فرقه آگوستینی در ایران عهد صفوی"، پژوهشنامه تاریخ اسلام، 1397، شماره ۳۲، زمستان، صص ۹۴-۷۳.
تلش ایکونیا، ژوئائو، ۱۳۹۳، امپراتوری باشکوه پارس: روابط ایران و پرتغال در عصر جدید، ترجمه: میترا شهابی، تهران: اداره نشر وزارت امور خارجه.
پسوا، فرناندو، ۱۴۰۰، رباعیات پسوا: گفتگویی با خیام، ترجمه از پرتغالی به فارسی: سپیده رادفر، تهران: نگاه.
 دامن‌پاک جامی، مرتضی و محمود اسماعیل‌نیا، ۱۳۹۵، روابط تاریخی و فرهنگی ایران و دانمارک، تهران: اداره اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه.
دامن‌پاک جامی، مرتضی، "سرزمین‌های دور، ارتباطات نزدیک، نگاهی به روابط فرهنگی و تمدنی ایران و اسپانیا"، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 1395، سال هفدهم، شماره ۶۷، تابستان، صص ۵۲-۱.
------------------، ۱۳۹۶، جستارهایی در تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: اداره مطالعات اسناد و تاریخ روابط خارجی وزارت امور خارجه.
------------------، ۱۴۰۱،  اتحاد و دوستی: مجموعه مقالات سمینار علمی پانصد سال روابط تاریخی و فرهنگی ایران و پرتغال، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
داندامایف، محمد، ۱۳۸۶، ایران در دوران نخستین پادشاهان هخامنشی، ترجمه: روحی ارباب، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و رضا ذبیحی، "ایران‌شناسی و سیاست خارجی ایران؛ ظرفیت‌ها و زمینه‌های تعامل"
 فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، بهار ۱۴۰۳، سال هشتم، ش ۱، ش پیاپی ۲۲، صص ۶۵-۳۸.
 رادفر، سپیده، ۱۴۰۱، تحولات روابط فرهنگی و علمی ایران و پرتغال در دوران معاصر، در کتاب اتحاد و دوستی: مجموعه مقالات سمینار علمی پانصد سال روابط تاریخی و فرهنگی ایران و پرتغال، به‌کوشش: مرتضی دامن‌پاک جامی، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، صص ۴۰-۳۷.
زرشناس، زهره، تأملی در باره دانش ایران‌شناسی در ایران، فصلنامه مطالعات ایران‌شناسی، 1394، دوره اول، ش ۱، صص ۳۳-۲۳.
زرین‌کوب، عبدالحسین، ۱۳۸۸، آشنایی با تاریخ ایران، چاپ دوم، تهران: سخن.
سجادپور، سید محمدکاظم و زینب قاسمی طاری، ۱۴۰۱، ایرانشناسی در بستر روابط بین‌الملل، تهران: اداره نشر وزارت امور خارجه.
شفا، شجاع‌الدین، ۱۳۸۴، فرهنگنامه جهان ایرانشناسی (جلد اول)؛ ایران و اسپانیا، ترجمه از اسپانیولی به فارسی: مهدی سمسار، تهران: نشر فرزاد.
طاخونی، پوران، ۱۳۹۷، واژه‌نامه توصیفی ایران‌شناسی، تهران: بنیاد ایران‌شناسی.
علوی، نصرت خاتون، "روابط ایران و پرتغال از دیدگاه سفرنامه‌نویسان خارجی عصر صفوی"، تاریخ روابط خارجی، بهار 1399، شماره ۸۲، صص ۵۶-۳۳.  
 فرناندش، هرمنگیلدو نونو گوئینیاش، ۱۴۰۱، تبادلات فرهنگی بین ایران و پرتغال: جریان دانش در قرون وسطی و تأثیر روشنفکران ایرانی در اندلس، ایبریای قرون میانه و اواسط دوره جدید در کتاب اتحاد و دوستی: مجموعه مقالات سمینار علمی پانصد سال روابط تاریخی و فرهنگی ایران و پرتغال، به‌کوشش: مرتضی دامن‌‌پاک جامی، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، صص ۴۸-۴۳.
فیگوئروا، دن گارسیا دا سیلوا، 1363، سفرنامه فیگوئروا، ترجمه: غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.
قائم‌مقامی، جهانگیر، "مسأله هرمز در روابط ایران و پرتغال"، بررسی‌های تاریخی، 1354، سال دهم- شماره ۲، خرداد و تیر، صص ۲۴۲-۲۰۵.
کاشتلو برانکو، میگل، ۱۴۰۱، نگاهی به جامعه چند وجهی ایران، در کتاب اتحاد و دوستی: مجموعه مقالات سمینار علمی پانصد سال روابط تاریخی و فرهنگی ایران و پرتغال، به‌کوشش: مرتضی دامن‌پاک جامی، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، صص ۵۲-۴۷.
کیانی‌فر، ریحانه، ۱۳۸۸، جای پای ایران در اسپانیا، تهران: پایه دانش.
لوریرو، روی مانوئل، ۱۴۰۱، روابط میان پرتغال و ایران در دوره صفوی بین سال‌های ۱۶۲۲-۱۵۱۵ میلادی، در کتاب اتحاد و دوستی: مجموعه مقالات سمینار علمی پانصد سال روابط تاریخی و فرهنگی ایران و پرتغال، به‌کوشش: مرتضی دامن‌پاک جامی، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، صص ۷۲-۶۰.
وثوقی، محمدباقر، ۱۴۰۱، امپراتوری پارس دوره صفویه از دیدگاه پدوارت باربوسا و تام پیرس (مفاهیم و تعابیر) در اتحاد و دوستی: مجموعه مقالات سمینار علمی پانصد سال روابط تاریخی و فرهنگی ایران و پرتغال، به‌کوشش: مرتضی دامن‌پاک جامی، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، صص ۸۱-۷۳.
 
سایت
اختراعی به نام قنات، دسترسی در تاریخ ۱۸ دی ماه ۱۴۰۳ در: www.karimancharity.org.
 
لاتین:
کتاب‌ها
Flannery, John, 2013, The Mission of the Portuguses Augustinians to Persia and Beyond (1602-1747), Leiden: Brill.
Gaius Plinius Secundus (Pliny the Elder), 1967, Natural History; Libri (Book) III & V, trans. by H. Rackham, Massachusetts: Harvard University Press.
Iberian Peninsula, 2024, the Encyclopaedia Britannica, Retrieved on 8 August 2025, from: www.britannica.com/place/Iberian_Peninsula.
 Maspero, Gaston, 1896, History of the Ancient Peoples of the Classic East, D. Appleton & Company.
McClain, Michael, 2010, Persian Traditions and the influence of Shiism in Spain, Qom:  Ansariyan Publications.
Teles e Cunha, João, 2011, The Eye of the Beholder: The Creation of a Portuguese Discourse on Safavid Iran, in Rudi Matthee and Jorge Flores (eds.), Leuven:
 Peeters, PP.11-50.
دوره 25، شماره 99
تابستان 1403
صفحه 27-56

  • تاریخ دریافت 23 فروردین 1404