فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

نقش گروه‌های معارضِ کُرد در مناسبات ایران و ترکیه در دورة پهلوی اول

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد تاریخ (دبیر تاریخ)، دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
در سال 1923م. با فروپاشی و تجزیۀ امپراتوری عثمانی به دولت‌های کوچکتر، کشور ترکیه امروزی شکل گرفت. آغاز دوران سلطنت پهلوی در ایران و حکومت کمال آتاتورک در کشور جدید ترکیه، این دو کشور را در فرآیند نظم جهانی دوشادوش یکدیگر قرار داد. در این مقطع، یکی از نقاط برخورد میان ایران و ترکیه که ریشه در حوادث اواخر قرن نوزدهم داشت، مسألة کُردها و شورش آنان در مناطق شرق و جنوب شرق ترکیه بود. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش‌هاست: چه عوامل منطقه‌ای و داخلی سبب حضور گروه‌های معارض کُرد در روابط دوجانبه شد؟ ماهیت نقش این گروه‌ها چه بود؟ و ورود آنها به عرصة روابط دوجانبه چه تأثیری بر مناسبات دو کشور داشت؟ در واقع، مسألة گروه‌های معارض کُرد، معلول تیرگی روابط دو کشور بود و نه علت آن؛ به ویژه به سبب مشخص نبودن حدود و مرزها در روابط دوجانبه، گروه‌های مذکور در نقش ابزار فشار ظاهر می‌شدند: هرگاه مناسبات دو کشور رو به وخامت می‌رفت، نقش گروه‌های معارض گسترش می‌یافت و بر عکس هرگاه از سطح تشنج در روابط کاسته می‌شد، نقش گروه‌های معارض نیز رنگ می‌باخت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Kurd Dissidents and their Implication for Iran-Turkey Relations during the Pahlavi I Era

نویسنده English

Hossein Rezanejad
M.A in History, Ferdowsi University of Mashhad(History Teacher)
چکیده English

The Ottoman Empire collapsed in 1923 and was replaced by the Turkish Republic and various successor states. The rise of Pahlavis in Iran and the rule of Kamal Ataturk in the newly created Turkey, juxtaposed the two countries in the formation of the nascent world order. The case of the Kurds and their episodes of riot and political dissent in the east and south eastern Turkey, profoundly rooted in the late 19th century developments, was one of the main sticky points between Iran and Turkey. The current research employs a descriptive-analytical method to provide answers to the questions of what domestic and regional factors were important to the role of Kurds in the bilateral ties between Iran and Turkey. What was the nature of their impact on the relations? And what implications did their incursion had for the relations between the two countries? As a matter of fact, dissident Kurds were the result of deteriorating relations between Iran and Turkey, not the cause of it; in fact, the ambiguous conditions at borders and the impact it bore on bilateral ties caused these dissident groups to be used as a means to wield influence and power. As bilateral ties between Iran and Turkey worsened, these groups assumed greater roles; and once the dust settled and relations ameliorated, these groups would lose their heft.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Turkey
First Pahlavi
Kurds
Dissident Groups
فارسی:
احمدی، حمید، (1389)، روابط فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و همسایگان : مطالعه موردی کشور ترکیه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات اسلامی.
اسناد معاهدات دوجانبه ایران با سایر دول، (1371)، تهران: وزارت امور خارجه.
ارفع، حسن، (1377)، در خدمت پنج سلطان، ترجمه: احمد نواب، تهران: مهر آئین.
بهمنی قاجار، محمد علی، (1390)، تمامیت ارضی ایران: سیری در تاریخ مرزهای ایران، جلد اول، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی.
بیات، کاوه، (1374)، شورش کردهای ترکیه و تأثیر آن بر روابط خارجى ایران 1310 1307، تهران: نشر تاریخ ایران.
بیانی، خانبابا، «مسافرت اعلیحضرت رضا شاه کبیر به ترکیه اثرات و نتایج و انعکاس آن در جهان»، بررسی های تاریخی، 1353، شماره 67، 294- 259.
پسیان، نجفقلی و خسرو معتضد، (1377)، رضاشاه از سوادکوه تا ژوهانسبورگ، تهران: نشرثالث.
پورشالچى، محمود، (1384)، تحولات روابط شاهنشاهى ایران با کشو رهای افغانستان بنگلادش پاکستان ترکیه سریلانکا نپال و هند درپنجاه سال شاهنشاهى پهلوى (2535 شاهنشاهی)، [بی‌جا]: اداره پنجم سیاسی، اداره انتشارات و مدارک.
چتین سایا، گوکهان، «ریشه های تاریخی روابط ایران و ترکیه»، ترجمه: سیّد اسدالله اطهری، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، 1385، سال سیزدهم، شماره 2 و 3، 144- 119.
خرازی، سعید، «روابط با آتاتورک و جانشینانش تاریخچه روابط ایران و ترکیه در دوره پهلوی»، مجله زمانه،1384، سال چهارم، شماره 40، 61-53.
دهنوی، نظام علی، (1386)، اسنادی از روابط ایران و ترکیه (1937- 1922)، تهران: وزارت امور خارجه.
زرگر، علی اصغر، (1372)، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در دوره رضاشاه، ترجمه: کاوه بیات، تهران: معین.
سهیلی، جمال الدین و داراب دیبا، «تأثیر نظام های حکومتی در ظهور جنبش های ملی گرایانه معماری ایران و ترکیه»، باغ نظر، 1389، شماره چهاردهم، 44- 27.
شمیم، علی اصغر، (1378)، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: مدبر.
صفایی، ابراهیم، (2535)، رضاشاه کبیر در آئینه خاطرات، تهران: اداره کل نگارش وزارت فرهنگ و هنر.
صلح‌میرزائی، خدیجه (به کوشش) (1382)، اسنادی از روابط ایران و ترکیه، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی.
فرجی، مهدی، «بررسی مسائل ارضی ایران و ترکیه در دورۀ رضاشاه 1320- 1304ش»، فصلنامه گنجینه اسناد، 1391، سال بیست و دوم، 45-18.
کالیراد، علی، «مناسبات سیاسی ایران و ترکیه (1304- 1297ش./ 1925- 1919م.)»، فصلنامة تاریخ روابط خارجی، 1391، سال سیزدهم و چهاردهم، شماره 52 و 53، 138- 121.
کوچرا، کریس، (1371)، جنبش ملی کرد، ترجمه: ابراهیم یونسی، تهران: روزبهان.
مکى، حسین، ( 1362 )، تاریخ بیست ساله ایران، جلد ششم، تهران: نشر ناشر.
نرسی، عباس، (1320)، ترکیه امروز، [بی جا]: [بی نا].
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، (1364)، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: امیرکبیر.
نشریات
مجلة یغما، فروردین 1330، سال چهارم، شماره 1.
روزنامة اطلاعات، 9 آبان 1315، سال یازدهم، شماره 2951.
 
لاتین:
Aras, Bulent, (2006), “Turk- Iran Iliskileri: Degisim ve Sureklilik”, Avrasya Dosyas, Cilt 12, Sayı 2.
Aydin Can Ve C.U, Ogretim Gorevlisi, (2011), “Ataturk Donemi Turk- Iran Iliskileri”, Mevcut Ic: http://turkoloji.cu.edu.tr.
Arşiv Belgelerinde Osmanlı-İran İlişkileri, (2010), Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri.
Bezanis, Lowell, (1994), “Soviet Muslim Emigres in the Republic of Turkey”, Central Asian Survey, Vol 13, No. 1, Pp 41- 117.
Bruinessen, Martin, (1992), Agha shaihk and state: The Social and Political Structures of Kurdistan, London, Zed Books, Pp 6-275.
Bozdogan, Sible and Kasaba. Resat Eds,(1997), Rethinking Modernity and Identity in Turkey. University of Washing Press
Çetinsaya, Gökhan, (2000), “Milli Mücadele'den Cumhuriyet'e Türk-İran İlişkileri 1919-1925”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt16, Sayı48, http://atam.gov.tr/dergi/sayi-48/.
Erdal, İbrahim, (2012), “Atatürk Dönemi (1923-1938) Türk-İran İlişkileri ve Sadabad Pakti”, Karadeniz Araştırmaları, Sayı34: 77-88.
Gerede, Husrev, (1952), Siyasi Hatiratim I: Iran, 1930- 1934, Istanbul, Vakit Basimevi.
Kendal, (1980), The Kurds under the Ottoman Empire, in Gerard Chaliand, ed, People, without a Country: the Kurds and Kurdistan, Lonson: Zed Press.
Kinross, Lord (1965). Ataturk. New York.
O, Balance, Edgar, (1973), The Kurdish Struggle, 1920-1994, London, Faber and Faber.
Olson, Robert, (1989), The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheihk Said Rebellion, 180-1925, Austin, Texas: University of Texas Press.
Ozcan, Nihat Ali, (1999), “Iran in Turkiye Politikasında Ucuz Ama Etkili Bir Manivela: PKK”, Avrasya Dosyas (Iran Ozel), (Cilt: 5, Sayı: 3), pp. 325- 342.
Ramazani, Rouhollah (1966). The Foreign Policy of Iran 1500-1941, the University of Virginia.
Soysal, Ismail, (1988), “1937 Sadabad Pact”, Studies on Turkish-Arab Relations, Vol3. Pp. 131-157.
Watt, D.C, (1988), “The Sadabad Pact of 8 July 1937”, in Uriel Dann (ed.), the Grear Powers in the Middle East, 1919-1939, New York: Holmes and Meir, pp. 52-333.
دوره 15، 58-59 - شماره پیاپی 58
بهار و تابستان 1393
بهار 1393
صفحه 109-132

  • تاریخ دریافت 14 آبان 1397