فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

روابط ایلخانان با خوانین دشت قبچاق

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان
چکیده
مبهم‌ بودن وضعیت ایران در تقسیم امپراتوری چنگیزی و پیدایش اولوس‌های چهارگانۀ مغولی، ادعاها و رقابت­هایی را بر سر تسلط بر این منطقه در پی داشت که مهم­ترین نمودهای آن در مناسبات میان فرمانروایان اولوس جوجی با دربار مرکزی مغول (دستگاه قاآنی) و سپس میان آنها و حاکمان ایلخانی مشاهده می­شد. فرمانروایان اردوی زرین با استناد به فرمانی از چنگیزخان مبنی بر محق بودن خویش در استیلا بر ایران و یا دست­کم بخش­هایی از آن، سعی در تحقق ادعاهای خود می­کردند و دربار قاآنی نیز نظر به فتح ایران توسط سپاهیان مشترک امپراتوری و منافعی که در این جهت داشت، سعی در حفظ حاکمیت خویش و مقابله با ادعاهای اولوس جوجی می­کرد. رقابت میان اولوس جوجی و دربار مرکزی مغول بر سر ایران تا پیش از شکل‌گیری حکومت ایلخانی حالتی آرام داشت و در پرتو کارکردهای سیاسی انجام می­گرفت، اما با شکل‌گیری حکومت ایلخانان بنا بر ملاحظاتی چند این رقابت ها تشدید شد و جنبۀ نظامی و اقتصادی و عقیدتی به خود گرفت. در این مقاله  مناسبات حکومت ایلخانی با خوانین دشت قبچاق با در نظر داشتن پیشینۀ روابط حاکمان این منطقه و دربار مرکزی مغول با محوریت ادعای حاکمیت در ایران بررسی می شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The relations of IL-khanates with Khans chiefs of Qipchaq Desert

نویسنده English

Abolfazl Razavi
Assistant Professor of Lorestan University History Department
چکیده English

The vagueness of Iran situation in Genghis Khan Empire division and the emergence of the Mongol’s tetrad tribal groups (Uluses) brought about claims and rivalries on the issue of dominance over these regions. The most significant manifestation of the latter situation could be discerned in relations among the tribal groups rulers of Jochi with the central Court of Mongol (Quriltai)on one side, and then between them and IIkhanid rulers on the other side. The rulers of the Golden Horde were invoking a command of Genghis Khan on their entitlement to the conquest of Iran or parts of it and thus were endeavouring to materialize their claim while the Court of Mongol mentioned the conquest of Iran by joint forces of the Empire as a counterclaim for protecting its interests and confronting the claims made by Ulus Jochi.
Prior to the formation of IIkhanate rule, the competition and rivalries running between Ulus Jochi and the central Court of Mongol on the issue of dominance over Iran was gentle and inoffensive, bearing political functions. With the formation of IIkhanate rule, due to a range of considerations, the rivalries intensified and assumed military, economic and ideological features. The current article shall review the IIkhanate relations with Khans of Qipchaq Desert taking into consideration the background of the mentioned region’s rulers with the central Court of Mongol and with a focus on sovereignty claims over Iran.

کلیدواژه‌ها English

Ulus Jochi
Qipchaq Desert
Quriltai
Iran
IIkhanate
منابع و مآخذ:
ابن بی بی، یحیی بن محمد بن علی جعفری (1350)، الاوامر العلائیه فی الامور العلائیه، به اهتمام: محمد جواد مشکور، تهران: کتابفروشی تهران.
ابن‌خلدون، عبدالرحمان (1368)، تاریخ ابن خلدون، ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ابن کثیر، ابوالفدا اسماعیل بن عمر بن حافظ (1350ق)، البدایه و النهایه، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1409/1989،المطبعه العاده بجوار محافظه المصر.
اشپولر، برتولد (1365)، تاریخ مغول در ایران، چاپ دوم، ترجمه: محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اقبال، عباس (1356)، تاریخ مغول، چ چهارم، تهران: امیر کبیر.
الأتابکی، جمال‌الدین ابی المحاسن یوسف بن تغری بردی (1388ق)، النجوم الزاهره فی ملوک المصر و القاهره، به اهتمام: عبدالقادر حاتم، دارالکتب بالقاهره.
الذهبی، حافظ شمس‌الدین ابی عبدالله (1405ق)، دول الاسلام، البیروت: مؤسسه العلمیه‌ المطبوعات.
الرمزی، م.م. (1329ق)، من تلفیق الاخبار و تلقیح الآثار فی وقایع قزان و بلغار و ملوک‌التتاره اورنبورگ، مطبعه کریمیه و حسینیه.
الغسانی، ملک اشرف (1359ق)، العسجدالمسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، تحقیق: شاکر عبدالمنعم، دارالتراث و دارالبیان بالبیروت.
النویری، شهاب‌الدین احمد بن عبدالوهاب (1331ق)، نهایه الارب فی فنون الادب، تحقیق: سعید عبدالفتاح عاشور، المطابع الهییه المصر العامه‌الکتاب.
جوزجانی، منهاج‌الدین عثمان بن سراج‌الدین (1343)، طبقات ناصری،چاپ دوم، تصحیح و مقابله: عبدالحی حبیبی، کابل: انجمن تاریخ افغانستان.
جوینی، علاء‌الدین عطا ملک (1367)، تاریخ جهانگشا ، به سعی و اهتمام: عبدالوهاب قزوینی، تهران: ارغوان.
رانسیمان، استیون (1360)، تاریخ جنگ‌های صلیبی، ج3،چاپ دوم، ترجمه: منوچهر کاشف،  تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
رشیدالدین فضل‌الله همدانی (1362)، جامع‌التواریخ، به کوشش: بهمن کریمی، تهران: اقبال.
سیفی هروی، سیف بن محمدبن یعقوب (1383)، تاریخ نامه هرات، تصحیح: غلامرضا  طباطبایی مجد، تهران: اساطیر.
گروسه، رنه (1365)، امپراتوری صحرانوردان، چ دوم، ترجمه: عبدالحسین میکده،  تهران: علمی و فرهنگی.
مقریزی، تقی الدین احمد

  • تاریخ دریافت 27 مهر 1389
  • تاریخ بازنگری 22 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش 17 اسفند 1389