فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

ارزش گزارش‌های سِلانیکی دربارة روابط عثمانی ـ صفوی (1008ـ971 قمری)*

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر و مدرس مرکز تربیت معلم شهید مفتح
چکیده
تاریخ سِلانیکی، از مهم­ترین متون تاریخی عثمانی است که مصطفی افندی سِلانیکی در اواخر سدة دهم هجری نگاشته است. این اثر، وقایع دوره­ای 37 ساله را شامل می‌شود(1008ـ971ق.). دورانی که روابط دو کشور ایران و عثمانی پرتنش و همراه با جنگ‌های طولانی و برهه­های کوتاه صلح و آرامش بوده است. تاریخ سِلانیکی، جدای از اهمیتی که برای تاریخ عثمانی و اروپا دارد، از منظر تاریخ ایرانِ عصر صفوی نیز، از جهات مختلف دارای اهمیت است. از جمله: حضور خود سِلانیکی در برخی اردوکشی­های عثمانی به مرزهای ایران، انتصاب وی در مقام مهماندار حیدرمیرزا و مهماندار خاص خان احمد گیلانی و حضور او در دربار عثمانی به هنگام ضیافت ایلچیان ایران در دیوان عالی و آگاهی از کم و کیف مذاکرات نمایندگان دو کشور.
مقالة حاضر تلاش دارد با طرح برخی مسائل مربوط به روابط صفویان و عثمانیان در خلال سال‌های 1008ـ971ق. اهمیت و جایگاه تاریخ سِلانیکی را در مطالعات مربوط به تاریخ ایرانِ  عصر صفوی تبیین کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The validity of the Selaniki's reports on the Ottoman and Safavid relations (A.H. 971-1008)

نویسنده English

Nasrollah Salehi
Researcher and teacher of Muftah Teacher Training Center
چکیده English

Selaniki's history is among the main Ottoman history texts which was written by Mustafa Afandi Selaniki at the end of the tenth decade. This work encompasses the events which occurred in 37 years (A.H.971-1008). During these 37 years the relations between Iran and the Ottomans were full of protracted wars and struggles and short periods of peace. The Selaniki's history, in addition to its importance for the history of the Ottomans and the Europeans is also important for the Safavids. The presence of Selaniki in attacking Iran, his appointment as a host of Hiedar Mirza, and the special host of Khās Khan and Ahmad Gillani and his presence in the Ottoman king houses in the feasts for Iranian Ilchis and his knowledge of the negotiations of the delegates of the two countries are important factors.
The present article attempts to discuss some of the events related to the Safavid and Ottoman kings during (A.H. 971-1008). This study also deals with the place and importance of the history of Selaniki in the studies related to the history of Iran in the Safavid era.

کلیدواژه‌ها English

Mustafa Afandi Selaniki
Selaniki hiostry
Safavids
Ottomans
منابع و مآخذ
الف. فارسی:
ابوبکر بن عبدالله (1387)، تاریخ عثمان پاشا (شرح یورش عثمانی به قفقاز و آذربایجان و تصرف تبریز؛ 993ـ986ق.)، به کوشش: یونس زیرک، ترجمه از ترکی عثمانی، مقدمه و توضیحات نصرالله صالحی، تهران: انتشارات طهوری.
افوشته­ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله (1373)، نقاوة الآثار فی ذکر الاخیار، به اهتمام: احسان اشراقی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بروسه­لی، محمد طاهر (1333قمری)، عثمانلی مؤلفلری، استانبول: مطبعة عامره.
پارسادوست، منوچهر (1388)، شاه عبّاس اوّل، پادشاهی با درس­هایی که باید فرا گرفت، تهران: شرکت سهامی انتشار.
ترکمان، اسکندر بیک (1387)، تاریخ عالم آرای عبّاسی، با اهتمام و تنظیم: ایرج افشار، تهران: شرکت سهامی انتشار.
حقی اوزون چارشلی، اسماعیل (1372)، تاریخ عثمانی، جلد 3، ترجمه: وهاب ولی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سِلانیکی، مصطفی افندی، تاریخ سِلانیکی، ترجمه: حسن بن علی؛ تصحیح، ترجمه، مقدمه و توضیحات: نصرالله صالحی، (این اثر از سوی انتشارات طهوری در دست چاپ است.)
فلسفی، نصرالله (1343)، زندگانی شاه عبّاس، تهران: کیهان.
منشی قمی، قاضی احمد بن حسین (قاضی احمد قمی) (1383)، خلاصة­التواریخ، بهتصحیح: احسان اشراقی، انتشارات دانشگاه تهران.
نوایی، عبدالحسین (1367)، شاه عبّاس: مجموعة اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشت‌های تفصیلی، تهران: انتشارات زرین.
نوزاد، فریدون (به کوشش) (1373)، نامه­های خان احمد گیلانی، تهران: انتشارات بنیاد موقوفات افشار.
نویدی شیرازی، خواجه زین العابدین علی (عبدی بیگ) (1369)، تکملة­الاخبار (تاریخ صفویه از آغاز تا 978 قمری)، به تصحیح: عبدالحسین نوایی، تهران: نشر نی.
وحید قزوینی، محمد طاهر بن حسین (1383)، تاریخ جهان آرای عبّاسی، به تصحیح: سید سعید میر محمد صادق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
هامر پورگشتال، یوزف (1367)، تاریخ امپراتوری عثمانی، ترجمه: میرزا زکی علی آبادی، به اهتمام: جمشید کیان‌فر، تهران: انتشارات زرّین.
غیرفارسی:
Mehmet İpşirli(1978), “Mustafa Selaniki and his History”; İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Tarih Enstitüsü Dergisi, Sayı;9, Edebiyat Fakültesi Matbaasi.
Selaniki Mustafa Efendi(1999): Tarih-i Selaniki (971-1008 / 1563- 1600), Hazırlayan: Prof. Dr. Mehmet İpşirli. Türk Tarih Kurumu, Ankara.
Redhouse, Türkçe/Osmanlıca-İngilizce Sözlük (1999), İstanbul.

  • تاریخ دریافت 22 خرداد 1389
  • تاریخ بازنگری 25 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش 27 آذر 1389