فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

قرارداد 1907میلادی استثمار یا استقلال

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
مدیر مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
چکیده
اهمیت سرزمین ایران به عنوان منطقه‏ای نزدیک به آب‏های آزاد و اقیانوس هند و حلقه اتصال شرق و غرب از دوره صفویه تا به امروز مورد توجه قدرت‏های غربی به‌ویژه روسیه و انگلیس بوده است. هدف روس‏ها در دستیابی به خلیج‏فارس و هندوستان و سیاست‏های انگلیسی‏ها در حفظ موقعیت و پایگاه خود در هند و خلیج‏فارس، عمده‏ترین دلایل نفوذ و  دخالت‏ این کشورها در سیاست‏گذاری دولتمردان عصر قاجاریه بود. رقابت آنها در اخذ امتیازهای سیاسی و اقتصادی در ایران موجب بروز تنش‏هایی می‏شد که در پی ضعف حکومت مرکزی، کشور را به صورت نیمه ‌مستعمره درآورده بود. این تنش‏ها و نیز حضور قدرت‏های جدید از جمله آلمان در منطقه‏ای که بعدها خاورمیانه خوانده شد، سبب گردید روسیه و انگلیس بر سر منافع مشترک در ایران به توافق رسیده و آن را به مناطق نفوذ یکدیگر تقسیم کنند. این اتحاد در واقع، نقض استقلال و حقوق سیاسی دولت و ملت ایران بود که به رغم توجیه دو طرف قرارداد که به استقلال و تمامیت ارضی ایران احترام می‏گذارند، بدون در نظر گرفتن خواسته های حکومت ایران به صورت مدون و در چارچوب قواعد خودساخته سیاسی‏ به منافع ملی کشورمان دستبرد زدند.
با این توصیف، در این مقاله ضمن بیان پیشینه سیاست توسعه‌طلبانه انگلیس در ایران با تکیه بر اسنادی از آرشیو وزارت امورخارجه، زمینه‏ها و پیامدهای قرارداد 1907م. و نیز واکنش‏های دولت، مجلس شورای ملی نوپا و ملت ایران بررسی می‏شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

1907 Agreement: Exploitation or Independence

نویسنده English

Ali Tatary
Director of the Documents Center of the Islamic Consultative Assembly
چکیده English

The importance of the land of Iran as an area near open waters of the Indian Ocean and a connecting link between the East and the West has been recorded by the western powers, particularly Russia and Britain. The Russian intentions of encroaching upon the Persian Gulf and India, and British policies in safeguarding their position and bases in India and the Persian Gulf were among the major reasons for their influence and involvements in Iranian statesmen’s policy-making during the Qajar period. Their competition in obtaining political and economic concessions would cause tensions in Iran which had turned the country into a semi-colonized nation due to the weakness of Iran’s central government. These tensions, and particularly the presence of new powers in an area that was later called the Middle East, such as Germany prompted Russia and Britain to agree on their common interests in Iran to divide it into two areas under their influence. This alliance, indeed, violated Iran’s government’s as well as nation’s political rights and independence. Despite the two parties’ justification that they would respect Iran’s independence and territorial entity, they encroached upon Iran’s national interests within a framework of their political self-made regulations, without considering Iranian government’s views in a written form.
Thus, by referring to the background of the British expansionist policy, this paper surveys the grounds and consequences of 1907 Agreement as well as the reactions of the government, newly established Consultative Assembly, and Iranian nation based on a number of documents obtained from the archives of the Ministry of Foreign Affairs.
 

کلیدواژه‌ها English

Iran
Britain
Russia
1907 Agreement
منابع و مآخذ
اتحادیه (نظام­مافی)، منصوره (1375) مجلس و انتخابات؛ از مشروطه تا پایان قاجاریه، تهران: نشر تاریخ ایران.
آوری، پیتر (1369) تاریخ معاصر ایران، ج1، ترجمه: محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی.
ترک­چی، فاطمه، واکنش آلمان به انعقاد قرارداد 1907 م با تکیه بر اسناد (در مجموعه مقالات همایش ایران و سیاست جهانی درآغاز قرن بیستم، 1388تهران: خانه کتاب.
تهرانی (کاتوزیان)، محمدعلی (1379) تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، با مقدمه: ناصر کاتوزیان، تهران: سهامی انتشار.
خان ملک ساسانی، احمد(1354) دست پنهان سیاست انگلیس در ایران، تهران: بابک.
روزول پالمر، رابرت (1340) تاریخ جهان نو، ج2، ترجمه: ابوالقاسم طاهری، تهران: امیرکبیر.
سپهر، مورخ­الدوله (1341) مقالات سیاسی، به کوشش: احمد سمیعی، تهران: عطایی.
ططری، علی و محمد حسن­نیا (1388-1387) قرارداد 1907م. به روایت اسناد وزارت امورخارجه ایران، ج 1 و 2، تهران: خانه کتاب.
قادری، منیر (1388) مجموعه مقالات همایش "ایران و سیاست جهانی در آغاز قرن بیستم"، زیر نظر: داریوش رحمانیان،تهران: خانه کتاب.
کاظم­زاده، فیروز (1354) روس و انگلیس در ایران (1914- 1864م.)، ترجمه: منوچهر امیری، تهران: جیبی.
کرزن، جرج. ن (1350) ایران و قضیه ایران، ج2، ترجمه: ع. وحید مازندرانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
محمود، محمود (1362) تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن 19، ج 8، تهران: اقبال.
میراحمدی، مریم (1387) پژوهشی در تاریخ معاصر ایران، تهران: آستان قدس رضوی.
ناظم، حسین (1380) روس و انگلیس در ایران، ترجمه: فرامرز محمدپور، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1349) تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: امیرکبیر.
وحید مازندرانی، ع (1328) قرارداد 1907م. روس و انگلیس راجع به ایران، تهران: کتابخانه سقراط.

  • تاریخ دریافت 06 دی 1390
  • تاریخ بازنگری 18 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش 24 بهمن 1390